Nghiệm pháp Lachman: Cách phát hiện đứt dây chằng chéo trước

TS.BS` Chế Đình Nghĩa – Phẫu thuật viên Chấn thương chỉnh hình

Khi một bệnh nhân kể "nghe tiếng rắc trong gối lúc xoay người đá bóng, sau đó gối sưng nhanh", động tác khám đầu tiên đôi tay tôi làm — trước cả khi nghĩ tới MRI — là nghiệm pháp Lachman. Đây là test khám gối có giá trị nhất để phát hiện đứt dây chằng chéo trước (ACL).

Nghiệm pháp Lachman là gì?

Lachman test là một test khám lâm sàng kiểm tra độ vững của khớp gối theo hướng trước–sau. Đơn giản là: người khám kéo xương chày ra trước xem nó có "trượt" bất thường so với xương đùi hay không. Hiện tượng trượt này chỉ xảy ra khi dây chằng chéo trước — vốn là "dây neo" giữ xương chày không tuột ra trước — đã bị tổn thương.

Test đánh giá mất vững theo mặt phẳng đứng dọc, khác với pivot shift vốn đánh giá mất vững xoay.

Khi nào cần làm test này?

• Nên thực hiện với tất cả các chấn thương gối
• Chấn thương gối có cơ chế xoay – dừng đột ngột trong thể thao
• Nghe tiếng "pop" kèm sưng gối nhanh trong vài giờ
• Cảm giác gối lỏng, trượt, mất tự tin khi đổi hướng
• Theo dõi sau phẫu thuật tái tạo ACL

Một bước hay bị bỏ qua

Trước khi kết luận xương chày trượt ra trước, phải loại trừ tình trạng xương chày đang tụt ra sau do đứt dây chằng chéo sau (PCL). Nếu PCL hỏng, vị trí xuất phát của xương chày đã sai, người khám dễ hiểu nhầm. Luôn kiểm tra PCL trước — đây là nguyên tắc, không phải tùy chọn.

Kỹ thuật thực hiện

Tư thế: bệnh nhân nằm ngửa, cơ tứ đầu thả lỏng hoàn toàn (bệnh nhân gồng cơ là nguyên nhân số một gây âm tính giả). Gối gấp khoảng 20–30°.

Tay người khám: một tay ôm giữ phần dưới đùi cố định xương đùi; tay kia nắm phía sau đầu trên xương chày, ngón cái tựa trên lồi củ chày. Xoay ngoài cẳng chân một chút và đặt lực kéo từ phía sau–trong sẽ cảm nhận rõ hơn.

Động tác: kéo xương chày ra trước dứt khoát, đồng thời cảm nhận điểm dừng — đây là thông tin quan trọng nhất.

Đọc kết quả: điểm dừng quan trọng hơn độ di động

Tình huống	Cảm giác điểm dừng	Kết luận
ACL nguyên vẹn	Chắc, dừng đột ngột	Âm tính
ACL đứt	Mềm, "nhão", không có điểm chặn	Dương tính

Dấu hiệu gợi ý đứt ACL: xương chày di động ra trước nhiều hơn rõ so với gối lành. Quan trọng: luôn so sánh hai bên — mỗi người có độ lỏng dây chằng nền khác nhau. Một bác sĩ có kinh nghiệm thường "nghe" được khác biệt qua điểm dừng trước khi đo được milimet.

[Để cảm giác điểm dừng khi thực hiện nghiệm pháp lachman (dây chằng chéo trước lành, không đứt) nó giống như bạn cầm sợi dây thừng chùng lại rồi giật căng ra]

Vì sao tôi tin Lachman hơn các test khác

Trong các tổng quan hệ thống về khám ACL, Lachman luôn là test có độ nhạy cao nhất và độ tin cậy ổn định. Một tổng quan tổng hợp kết luận đây là test đơn lẻ duy nhất đủ mạnh để vừa khẳng định vừa loại trừ tổn thương ACL khi dùng một mình.

Số liệu kinh điển (Katz & Fingeroth): tổn thương cấp có độ nhạy gần 78%, mạn tính tăng lên khoảng giữa 80%, độ đặc hiệu đều trên 95%. Lưu ý điểm nhiều bài dịch bỏ sót: nghiên cứu gốc thực hiện dưới gây mê — bệnh nhân không gồng cơ. Trong thực tế phòng khám, khi bệnh nhân đau và phòng vệ cơ, độ nhạy thực sẽ thấp hơn. Đó là lý do tôi luôn nhấn mạnh làm bệnh nhân thư giãn.

Yếu tố làm sai lệch kết quả

Trong chấn thương cấp, sưng nề và tràn dịch khớp làm khó cảm nhận chính xác. Thời điểm khám lý tưởng là ngay sau chấn thương khi gối chưa sưng, hoặc đợi giảm sưng. Ép khám trên gối sưng đau chỉ cho kết quả không đáng tin.

Các test bổ sung

Lachman nằm trong bộ ba khám ACL: nghiệm pháp ngăn kéo trước (Anterior Drawer) và pivot shift. Trong thực hành của tôi: Lachman để phát hiện, pivot shift xác nhận ý nghĩa chức năng, MRI đánh giá tổn thương phối hợp trước khi quyết định tái tạo ACL.

Kết luận

Nghiệm pháp Lachman là công cụ khám có giá trị nhất để phát hiện đứt dây chằng chéo trước. Chìa khóa: làm bệnh nhân thư giãn cơ hoàn toàn, cảm nhận điểm dừng quan trọng hơn đo độ di động, và luôn so sánh hai bên.

Nếu nghi ngờ chấn thương dây chằng gối, đừng tự chẩn đoán qua mạng — hãy đặt lịch khám để được đánh giá trực tiếp.

---

Tài liệu tham khảo gợi ý: Katz JW, Fingeroth RJ. Am J Sports Med. 1986. — Benjaminse A et al. J Orthop Sports Phys Ther. 2006.